ErlaRún

Category: Kvikmyndatónlist

  • Myrkradansarinn / Dancer in the Dark

    Myrkradansarinn / Dancer in the Dark

    Í liðinni viku datt mér í hug í miðjum verkefnaskrifum að athuga hvort það væri eitthvað áhugavert í bíó. Ég fletti því upp dönsku síðunni Kino og fór að skoða! Mér til mikillar ánægju sá ég að ég myndi ná sýningu á Myrkradansaranum (Dancer in the Dark) það kvöldið í Cinemateket, kvikmyndahúsi sem rekið er af Det Danske Filminstitut.

    Ég hafði aldrei séð myndina en að sjálfsögðu heyrt af henni. Útgáfa hennar var jú enn eitt skiptið sem Björk Guðmundsdóttir fyllti Íslendingshjartað stolti enda lék hún bæði aðalhlutverkið og samdi tónlistina! Ekki bara það, því myndin sló í gegn á Cannes þar sem Björk vann verðlaun fyrir leik og Lars von Trier hlaut Gyllta Pálmann. Svo var Björk líka tilnefnd til Golden Globe fyrir leik og til Óskarsverðlaunanna og Golden Globe (ásamt Lars von Trier og Sjón) fyrir lagið ‘I’ve seen it all’.

    En það er þó ekki eina ástæðan fyrir því að ég þekkti til myndarinnar því í upphafi meistaranámsins í CBS fengum við að heyra sögu um samstarf Bjarkar og Lars von Trier, leikstjóra myndarinnar. Þó ég viti lítið um sannleiksgildi sögunnar birtist hún einnig í bók um líf og störf Lars von Trier, sem kom út árið 2010, svo ætla má að eitthvað sé til í henni. Frásögninni í einum af fyrstu tímunum í meistaranáminu var þá ætlað að gefa okkur hugmynd um hversu erfitt það getur verið að vinna með skapandi fólki og ekki síst frægum primadonnum (eins og kennarinn orðaði það) enda endar sagan þannig að eftir þrjá daga í röð þar sem Björk aflýsti komu sinni í tökur, af því hún “var ekki í stuði til að leika” (skv. von Trier), ákvað Lars að aflýsa tökum á fjórða deginum til að hefna sín. Sú ákvörðun á að hafa kostað framleiðsluna um 800 þúsund danskar krónur eða um 8 milljónir íslenskar krónur (á þeim tíma). Hafandi unnið með Björk á Biophilia túrnum á ég að vísu erfitt með að trúa að um slíka prímadonnustæla hafi verið að ræða og satt best að segja hefur hlið Bjarkar aldrei komið fram. En það er allavega ljóst að samstarfið hékk á bláþræði og hefur ekki verið endurtekið síðan.

    En að máli málanna, myndinni sjálfri. Áður hafði ég séð eina frá Lars von Trier, Hálfvitana. Eins hef ég lesið þó nokkuð um von Trier, samstarf hans við Peter Aalbæk Jensen og framleiðslufyrirtækið Zentropa í tengslum við námið, svo ég vissi nokkurn veginn við hverju mátti búast.

    Myrkradansarinn fylgir að einhverju leyti reglum Dogme 95 stefnunnar en þó ekki öllum og telst hún því ekki Dogme mynd. Myndin fylgir eftir Selmu (Björk), ungri konu frá Tékkóslóvakíu sem komin er til Bandaríkjanna ásamt syni sínum í von um betra líf. Bandaríkin er þó ekki eins og hún hafði átt von á og því á Selma erfiðara uppdráttar en hún hafði búist við. Myndin er hjartnæm og veitir áhorfendum innsýn í líf Selmu, bæði það góða og það slæma. Ég hló, grét, fagnaði og reiddist á þessum tveimur tímum sem myndin varði og var í raun ótrúlega snortin eftir áhorfið!

    Svo er það tónlistin. Selma á nefnilega til að detta inn í dagdrauma þar sem hún notar takt og hljóð í umhverfi sínu til að búa til lag. Tónlist spilar því mikilvægt hlutverk í myndinni en er þó eingöngu til staðar þegar Selmu byrjar að dreyma. Engin tónlist, tilfallandi eða annarskonar, fylgir öðrum atriðum en dagdraumum Selmu. Að mínu mati skapaði þetta ákveðið mótvægi og gerði tónlistina ennþá áhrifaríkari. Eins var það á vissan hátt mjög áhrifaríkt að hafa enga tilfallandi tónlist, eða innskotstónlist, sem í flestum kvikmyndum er notuð í bakgrunni til að skapa eða viðhalda ákveðinni stemmingu.

    Myrkradansarinn fékk mig því enn og aftur til að hugsa um áhrif tónlistar í kvikmyndum. Þá pældi ég í því hvort tónlistarleysið í Myrkradansaranum hefði sömu áhrif á mig ef ekki værir fyrir þá staðreynd að í flestum kvikmyndum er tónlist einmitt notuð til að upphefja myndina.Í flestum myndum er áhorfandinn á einhvern hátt leiddur í gegnum atburðarás með tilfallandi tónlist. Okkur er sagt hvenær við eigum að vera spennt, hrædd eða sorgmædd, taugarnar eru kitlaðar fram að því þegar morðinginn birtist í herberginu. Tónlist hefur með öðrum orðum mikil áhrif á upplifun okkar af því sem fram fer á skjánum, eins og sjá má í myndbandi hér að neðan.

     

    Ég mun líklega halda áfram að velta mér upp úr þessum hlutum næstu mánuði og ár. Eftir að ég hóf rannsóknarvinnuna fyrir meistaraverkefnið mitt er þetta í huga mér í hvert skipti sem ég horfi á kvikmyndir og sjónvarpsþætti og mismunandi tónlist og aðferðir kveikja hjá mér fleiri hugmyndir og pælingar. Það er því líklegt að bloggin um kvikmyndatónlist verði fleiri.

     

  • Hrútar / Rams

    Hrútar / Rams

    Í síðustu viku lagði ég loksins leið mína í bíó hérna í Cambridge til að sjá Hrúta. Mér fannst einstaklega gaman að upplifa myndina í öðru landi, með enskum texta og umkringd fólki af öðru þjóðerni. Sem ein af þeim sem kvartar reglulega vegna þýðinga á enskum myndum yfir á íslenskan texta, get ég staðfest að merking málsins tapast líka við þýðingu frá íslensku yfir á enskan texta.

    Eins og flestir landsmenn vita er Grímur Hákonarsson bæði handritshöfundur og leikstjóri Hrúta, sem er önnur mynd hans í fullri lengd. Hrútar var frumsýnd 15. maí 2015 í Un Certain Regard hlutanum af Cannes hátíðinni, þar sem hún hlaut einmitt fyrstu verðlaun. Síðan er liðið ár og Hrútar hafa sankað að sér helling af verðlaunum og tilnefningum, svo ekki sé minnst á óragrúann af jákvæðum ummælum erlendra sem íslenskra blaðamanna og áhorfenda.

    Fyrir þá sem ekki hafa séð myndina fjallar hún um tvo sauðfjárbændur í afskekktum dal á Norðurlandi. Þrátt fyrir að vera nágrannar og bræður hafa þeir Gummi (Sigurður Sigurjónsson) og Kiddi (Theódór Júlíusson) ekki talast við í um fjóra áratugi þegar fjárstofni þeirra er ógnað vegna riðuveiki.

    Atli Örvarsson á heiðurinn af tónlistinni í Hrútum og var hann tilnefndur til Edduverðlaunanna fyrir verkið. Atli hefur áður samið tónlist fyrir fjölmargar kvikmyndir og sjónvarpsþætti, þar á meðal The Eagle frá Kevin Macdonald og Babylon A.D. frá Mathieu Kassovitz. Tónlistin í Hrútum er einstaklega viðeigandi og passar vel við bæði landslag og söguþráð, þar sem hún dregur fram tilfinningar áhorfandans gagnvart kringumstæðum. Erlendir gagnrýnendur hafa gefið Atla mikið lof og einn þeirra kallaði tónlistina í Hrútum “exquisitely haunting” (The Upcoming):

    “Linking the various elements of a gripping plot, and the extraordinary shots captured by Icelandic director Grímur Hakonarson, is Atli Örvarsson’s exquisitely haunting music. His melodies have the power to elicit a devastating emotional response, and linger long after the last frame has faded into the end credits.”

    Það sem sérstaklega fangaði athygli mína var þó bara gamalt og klassískt íslensk jólalag. Eins og með svo mörg af okkar allra flottustu jólalögum er þetta íslenskuð útgáfa af erlendu (ójóla)lagi. Upprunalega lagið heitir Oh Susana og er eftir bandaríska lagasmiðinn Stephen G. Foster, en íslenski textinn eftir Ragnar Jóhannesson. Ljóðið ber heitið ‘Aðfangadagskvöld’ en lagið er þó betur þekkt sem ‘Nú er Gunna á nýju skónum’. Þetta er jólalag sem óspart er spilað í útvarpi og á öllum jólaskemmtunum ár eftir ár og hefur verið síðustu 20 ár. Við kunnum það öll og raulum reglulega með, fólkinu í kringum okkur til mismikillar ánægju!

    Atriðið sjálft er ekki aðgengilegt á netinu svo ég ætla að reyna að lýsa því. Gummi er í eldhúsinu að hlusta á útvarpið og elda mat. Í útvarpinu má heyra söguna um Gunnu og nýju skóna og Gummi raular að sjálfsögðu með á sama tíma og hann undirbýr lambalærið fyrir ofninn. Hérna eru tveir hlutir svo ótrúlega íslenskir að ég komst ekki hjá því að pæla í því hvernig menningararfur spilar inn í kvikmyndagerð og sérstaklega hversu mikil áhrif svona lítill tónlistarbútur getur haft á skilning okkar á atriðinu. Lambalæri er ekki þekkt sem góðgæti á mörgum stöðum í heiminum og er enn síður tengt við jólahald utan Íslands. Í dag er lambalæri oftar á borðum en á jólum en með Gunnu og Sigga í eyrunum koma þessi tvö atriði því ótvírætt til skila til íslenskra áhorfenda að jólin eru komin. Þetta atriði er það fyrsta sem gefur jólatíðina til kynna, en utan lambalærisins og tónlistarinnar er ekki mikið annað sem lætur í ljós um hvaða árstíð er að ræða. Fyrir okkur sem ólumst upp á Íslandi er það deginum ljósara að jólin eru komin en ég er forvitin að vita hvort atriðið hefur sömu áhrif á þá og þær sem ekki þekkir lagið eða þekkir það sem Oh Susana og kannast ekki við réttinn sem Gummi er að matreiða.

    Það líður að vísu ekki á löngu þar til önnur merki um jólahald birtast, svo þetta breytir litlu varðandi framvindu sögunnar og skilning áhorfandands á henni. En engu að síður fannst mér þetta áhugaverð birtingarmynd á því hvernig lítill tónlistarbútur getur á einfaldan hátt hjálpað okkur að átta okkur á kringumstæðum og andrúmslofti í kvikmyndum.

     

    Last week I finally made my way to the cinema here in Cambridge to see the Icelandic film Rams. It was particularly fun to experience this film in another country, with English subtitles and surrounded by non-Icelandic people. As one who occasionally complains about translation of English-language films to Icelandic subtitles, I can safely say that meaning is also lost when Icelandic is translated to English.

    Grímur Hákonarsson is both writer and director of Rams, which is his second feature. The film premiered on May 15 in last year’s Un Certain Regard section at the Cannes Festival, where it also won the top prize. Since its premier, Rams has been a recipient of a number of positive reviews and nominations, most recently 13 nominations for the Icelandic Edda Awards (to be awarded on February 28).

    Rams tells the story of two estranged brothers, Gummi (Sigurður Sigurjónsson) and Kiddi (Theódór Júlíusson), and their sheep-stock in a remote valley in Iceland. An illness among the sheep leads to a sad turn of events as the county vet decides they all have to be killed to properly eliminate the disease.

    The score is written by Atli Örvarson, and he is nominated for an Edda Award for Best Music for his music for this film. Atli’s previous work includes features such as Kevin Macdonald’s The Eagle and Mathieu Kassovitz’ Babylon A.D., as well as a number of other films and TV series. His work in Rams is brilliantly in tune with the landscape and storyline, described as “exquisitely haunting” in a review from The Upcoming:

    “Linking the various elements of a gripping plot, and the extraordinary shots captured by Icelandic director Grímur Hakonarson, is Atli Örvarsson’s exquisitely haunting music. His melodies have the power to elicit a devastating emotional response, and linger long after the last frame has faded into the end credits.”

    But what really caught my attention in terms of music was a classic Icelandic Christmas carol. As with much of the traditional Icelandic Christmas music, this carol is a remake of another non-Icelandic song. The tune is taken from Oh Susana by American songwriter Stephen C. Foster, but its Icelandic version is set to lyrics by Ragnar Jóhannesson. The Icelandic carol is titled Christmas Eve, but it is commonly referred to as “Nú er Gunna á nýju skónum” (English: Now Gunna is wearing the new shoes). It is a tale of a typical Christmas Eve: dressing up, cooking Christmas dinner, listening to Christmas mass on the radio, opening presents and enjoying the lights. It is played relentlessly every Christmas in Iceland, and has been since the mid-20th Century, so naturally everybody can hum along during the festivities.

    I couldn’t find this scene online, so I’ll try to describe it. It shows Gummi in his kitchen, listening to the radio and cooking. As he hums along to the carol, he prepares a leg of lamb in the oven, a typical Icelandic dish traditionally served on Christmas Eve (especially a few decades ago, when Gummi and Kiddi would have been growing up). The scene is the first to indicate that Christmas season has arrived, but apart from the music and the food, not much points to the time of year. For us who grew up in Iceland it is thoroughly obvious (with music and food), but I wonder if it has the same effect on those who aren’t familiar with Icelandic traditions and either know the song as Foster’s Oh Susana, or do not know it at all?

    Other signs of Christmas appear shortly thereafter, so it doesn’t change anything regarding the audience’s understanding of the storyline. But I found it a fun and interesting manifestation of how a small piece of music helps audience to capture the circumstances and atmosphere in a film.

    —

  • A Bigger Splash

    A Bigger Splash

    Lífið er Cambridge er ólíkt því sem ég hef vanist. Ekki vegna þess að borgin sjálf, fólkið eða siðirnir eru öðruvísi, heldur vegna þess að hér þekki ég varla sálu! Ég er sem betur fer ein af þeim sem nýt þess að eyða tíma með sjálfri mér og jafnvel í Reykjavík og Kaupmannahöfn, mínum heimaborgum, á ég það til að bjóða sjálfri mér út að borða eða í kósý drykk. En ég er líka félagsvera og í venjulegum kringumstæðum eyði ég stórum hluta frítíma míns í félagsskap fjölskyldu og vina.

    Aðstæðurnar hér í Cambridge eru þó ekki venjulegar fyrir mig. Í upphafi hafði ég hugsað mér að vera dugleg að fara á skipulagða viðburði fyrir útlendinga og aðra ókunnuga til að kynnast fólki en þegar allt kom til alls held ég að viljinn hafi ekki verið fyrir hendi. Ég vissi alltaf að þetta væri bara tímabundin búseta, og satt best að segja hef ég líka verið mikið að heiman þær sjö vikur sem ég hef nú búið hérna.

    Þar af leiðandi hef ég leitað leiða til að skemmta sjálfri mér og til að gera mér dagamun skelli ég mér stundum í bíó. Bíóparadís Cambridge, Cambridge Arts Picturehouse, er orðin að mínu heima-kvikmyndahúsi og í þessari viku lagði ég leið mína þangað til að sjá ítölsku/frönsku myndina A Bigger Splash.

    A Bigger Splash er sem sagt frönsk/ítölsk framleiðsla frá ítalska leikstjóranum Luca Guadagnino en enska er þó aðal tungumál myndarinnar. Sagan er lauslega byggð á annarri franskri/ítalskri kvikmynd frá 1969, La Piscine og segir frá rokkstjörnunni Marianne Lane (Tilda Swinton) og kærasta hennar Paul (Matthias Schoenaerts). Parið er saman í fríi á ítölsku eyjunni Pantelleria þegar fyrrverandi kærasti Lane, Harry (Ralph Fiennes) og dóttir hans Penelope (Dakota Johnson) mæta á svæðið. Myndin er skilgreind sem erótískur tryllir, flokkur sem einnig inniheldur myndir á borð við Basic Instinct og Eyes Wide Shut.

    Þó tónlist spili vissulega stórt hlutverk í A Bigger Splash er hún er dæmi um mynd sem engin tónlist hefur verið samin sérstaklega fyrir. Í staðinn er um svokallað compilation soundtrack að ræða, sem samanstendur einungis af tónlist sem samin hefur verið í öðrum tilgangi. Þá eru lög og tónverk vandlega valin af leikstjóra og/eða tónlistastjóra (E. music supervisor) til að fylgja hinum ýmsu atriðum og aðstæðum í kvikmyndinni. A Bigger Splash inniheldur allt frá rokki The Rolling Stones til óperu eftir Verdi, allt eftir því hvað er um að vera.

    Það kom mér ekki á óvart við lestur greina og umsagna1  um myndina að nokkrar þeirra töluðu sérstaklega um val á tónlist. Ein þeirra talar um hvernig tónlistin vefst saman við frásögn Guadagnino á skemmtilegan hátt og á þá sérstaklega við að í texta við lög eins og Emotional Rescue og Jump Into The Fire má lesa tilfinningar persónanna eins og þær þróast í gegnum myndina. Það er óhætt að segja að tónlistin í A Bigger Splash þjóni tilgangi sínum en myndin hlaut líka verðlaunin Soundtrack Stars Award á kvikmyndahátíðinni í Feneyjum á síðasta ári.

    Mér finnst áhugavert að sumir leikstjórar skuli velja að láta ekki semja tónlist sérstaklega fyrir kvikmyndir, sérstaklega þar sem þar er um undantekningar frá norminu að ræða. Vegna meistaraverkefnisins hef ég síðustu tvo mánuði farið í gegnum rúmlega þúsund kvikmyndir frá árunum 2005-2014 og af þeim eru um það bil tíu sem tilheyra þessum hópi. Ég hef ekki fundið neinar áreiðanlegar heimildir fyrir því af hverju sumir leikstjórar velja að fara þessa leið en ég tel mig þó hafa einhverja hugmynd. Það er líklegt að oft spili fjárhagur inn í þessa ákvarðanatöku, sérstaklega þar sem tónlist er oft eitt af því síðasta sem bætt er við kvikmynd og því er auðvelt að skera á þann flokk ef annar kostnaður hefur farið fram úr áætlunum. En að sama skapi er það sennilegt að oft sé hreinlega um sýn leikstjóra að ræða. Woody Allen er einn af þessum leikstjórum og frá 1985 er ekkert tónskáld nefnt í tenglum við myndirnar hans (IMDb).

    Hver sem ástæðan er eru til ófá dæmi um frábæra notkun á þekktum lögum í kvikmyndum og eins er um mikilvæga innkomuleið fyrir tónlistarfólk að ræða. En meira um það síðar.

    Hægt verður að kaupa MP3 útgáfu af disknum á iTunes og Amazon frá 4. mars.

    1 Greinar og umsagnir: Little White Lies, DIY Magazine, The Guardian, The Telegraph

     

    Going to the movies is always a pleasant pastime, and it is one of my favorite things to do alone. I am one of those people who enjoys spending time on my own, and even in Reykjavik and Copenhagen, where I have my base, I will occasionally treat myself to a nice dinner or drink all by myself. But I am also a pretty social, and under normal circumstances I will spend much of my time in the company of my friends and family.

    My situation here in Cambridge is quite different from my normal. I gave it a somewhat fair chance to go to planned meetups of people looking to meet people, but I don’t think my head was really in it. I always knew this was a temporary placement, and to be honest I have also been away quite a lot for the seven weeks I’ve lived here.

    So, as I go about my daily business with only myself as company, I have found that going to the cinema is particularly fun activity. The Cambridge Arts Picturehouse has become my go-to-theatre, and this week I made my way there to see A Bigger Splash.

    A Bigger Splash is an English-language French-Italian production, directed by Luca Guadagnino. It is loosely based on another French-Italian film from 1969, La Piscine, and tells the story of rock-star Marianne Lane (Tilda Swinton) and her boyfriend Paul (Matthias Schoenaerts) as their vacation on the Italian island Pantelleria is interrupted with the arrival of Lane’s ex Harry (Ralph Fiennes) and his newly-discovered daughter Penelope (Dakota Johnson). The movie is categorized as an erotic thriller, a category which also includes classics such as Basic Instinct and Eyes Wide Shut.

    While music certainly plays a big part in A Bigger Splash, no score was written for the film and no composer is credited. Instead, it is a compilation score consisting exclusively of already-existing music, carefully chosen to accompany the various scenes and situations in the story. Ranging from the rock and roll of the Rolling Stones to an opera by Verdi, the music is mostly incidental, but in what has become one of the most talked-about scenes in the movie Harry spontaneously breaks out in dance to The Rolling Stones’ Emotional Rescue. The scene is both funny and sincere, and introduces the audience to some of the features that characterize the four protagonists.

    Not-surprisingly, two of the reviews1 I read while writing this blog talked of the choice of music being intertwined with Guadagnino’s storytelling, referring to how the lyrics to songs such as Emotional Rescue and Nilsson’s Jump Into The Fire seem to represent the characters’ feelings:

    With lyrics such as: “You can climb a mountain. You can swim the sea. You can jump into the fire. But you’ll never be free”, it’s not hard to feel this would be a song to influence Harry’s decision to intrude on Marianne and Paul’s quiet break in the sun.

    (DIY Magazine)

    I think it very interesting that some movies go without any original song or score, but have yet to find any reliable sources that explain the various reasons for why some directors might choose this route. I find it likely that budget constraints sometimes play a role, but it can doubtlessly also be related to the directors vision of how a film should play out.

    The soundtrack to A Bigger Splash can in any case be deemed a success, having won the Soundtrack Stars Award at the Venice Festival last year; “the music’s collateral prize that during the Venice International Film Festival evaluates the best soundtrack among the Official Selection’s movies” (Soundtrack Stars Award). The full official soundtrack will be available on Amazon on March 4.

    ——–

    Should anyone reading this be able to answer the question of why some films don’t have original music, I’d be very grateful to hear from you, as it might come in useful for my thesis research.

    1 Reviews: Little White Lies, DIY Magazine, The Guardian, The Telegraph